Хичээлийн шинэ жил эхлэх дөхөхөөр гэрийн уур амьсгал хүртэл өөр болдог. Цүнхээ гаргаж тавина, дэвтрээ тоолно, харандаа баллуураа шалгана, багшийн өгсөн жагсаалтыг дахин нэг уншина. Бараг бүх зүйл бэлэн болсон мэт санагдавч яг гарахын өмнө “Нэг юм мартчихсан биш биз?” гэсэн бодол эцэг эх бүрт шахуу төрдөг.
Үнэндээ хичээлийн бэлтгэл гэдэг зөвхөн олон бараа худалдаж авах тухай биш. Хүүхэд сургуульдаа очоод эхний өдрүүдээ төвөггүй өнгөрөөхөд хэрэгтэй зүйлсээ зөв бүрдүүлсэн эсэхийг шалгах тухай юм. Заримдаа хамгийн том, үнэтэй зүйлсээ мартдаггүй хэрнээ өдөр тутам хамгийн их хэрэг болдог жижиг зүйлс орхигдчихсон байдаг.
Тиймээс энэ удаа “юу худалдаж авах вэ?” гэдгээс илүү “юугаа мартчихсан байж болох вэ?” гэдэг өнцгөөс хичээлийн бэлтгэлээ нэг удаа шалгая.
1. Дэвтэр байгаа ч яг хэрэгтэй төрөл нь мөн үү?
“Дэвтэр авсан” гэдэг нэг хэрэг. “Яг хэрэгтэй дэвтэр авсан” гэдэг өөр хэрэг. Шугамтай, дөрвөлжин, цэвэр, нимгэн, зузаан, олон хуудастай, бага хуудастай гээд сонголт олон. Хүүхдийн анги, хичээл, багшийн шаардлагаас хамаараад дэвтрийн төрөл өөр байж болно.
Тиймээс зөвхөн тоог нь шалгах биш, ямар хичээлд ямар дэвтэр хэрэгтэй, багш тусгай хэмжээ эсвэл төрөл заасан эсэх, нэр ангиа бичих хэсэг шаардлагатай эсэх, эхний долоо хоногт бүгдийг нь авч явах хэрэгтэй эсэхийг нягтлаарай. Гэрт олон дэвтэр байгаа ч яг хэрэгтэй төрөл нь байхгүй бол “бэлдчихсэн” гэж бодсон зүйл эхний өдөр асуудал болж болно.
2. Бал, харандаа авсан ч баллуур, үзүүрлэгчээ мартсан юм биш биз?
Хичээлийн хэрэгслийн хамгийн нийтлэг мартагддаг хэсэг нь үндсэн хэрэгслийн дагалдах жижиг зүйлс. Харандаа байгаа бол баллуур хэрэгтэй. Модон харандаа байгаа бол үзүүрлэгч хэрэгтэй. Үзэг байгаа бол нөөц нэг ширхэг байхад илүүдэхгүй.
Эдгээр нь жижигхэн учраас худалдан авалтын үеэр амархан орхигддог. Гэтэл яг хэрэглэх мөчид байхгүй бол хүүхдэд хамгийн их төвөг болдог. Нэг сайн арга бол пеналаа хоосон тавиад дотор нь хийх зүйлсээ нэг нэгээр нь шалгах. Бал эсвэл харандаа, баллуур, үзүүрлэгч, шугам, шаардлагатай бол өнгийн бал эсвэл тодруулагч, мөн нөөц нэг бичгийн хэрэгсэл байгаа эсэхийг харахад л хангалттай.
Ингээд пеналыг өөрийг нь “жагсаалт” шиг ашиглавал мартсан зүйл хурдан харагдана.
3. Хавтас, файл, бүтээлийн хавтас бэлэн үү?
Эцэг эхчүүд дэвтэр, үзэг, цүнхээ түрүүлж боддог ч хавтас төрлийн хэрэгсэл арай хожуу санаанд ордог. Гэтэл хүүхэд тараах материал, ажлын хуудас, зураг, бүтээл, даалгавраа авч явах шаардлага гардаг. Ялангуяа бага анги болон цэцэрлэгийн хүүхдүүдэд багш өнгө, хэмжээ, төрөл зааж өгөх тохиолдол бий.
Тиймээс урьдчилж хэт олон хавтас авахын оронд шаардлага нь тодорхой болсон эсэхийг шалгаарай. Хэрэв багш цагирагтай хавтас, нүхтэй хавтас, тодорхой өнгийн хавтас эсвэл бүтээлийн том хавтас гэж заасан бол яг тэр шаардлагыг дагах нь зөв. Харин тодорхой заавар байхгүй бол эхний өдрөөс бүх төрлийг бөөндөх шаардлагагүй.
4. Нэр, ангиа тэмдэглэх зүйл бэлэн үү?
Хичээлийн шинэ жил эхлэхээр ижилхэн харандаа, ижилхэн дэвтэр, ижилхэн баллуур нэг ангид олон байдаг. Тиймээс хүүхдийн нэр, анги, бүлгийг тэмдэглэх жижиг шийдэл их хэрэг болдог.
Энэ нь заавал тусгай үнэтэй бүтээгдэхүүн байх албагүй. Нэрийн наалт, жижиг label, маркер, дэвтрийн нэрийн хэсэг гээд энгийн аргууд хангалттай. Ялангуяа бага насны хүүхдийн цүнх, пенал, усны сав, бүтээлийн хавтас, дэвтэр зэрэг байнга хэрэглэдэг зүйл дээр нэрийг нь ойлгомжтой тэмдэглэсэн эсэхээ шалгаарай.
Энэ жижиг алхам дараа нь “алга болчихлоо” гэсэн асуудлыг багасгахад тусална.
5. Хайч, цавуу, өнгийн харандаа шиг өдөр бүр биш ч гэнэт хэрэг болдог зүйлс
Зарим хэрэгсэл өдөр бүр хэрэглэгдэхгүй болохоор хамгийн амархан мартагддаг. Хүүхдийн хайч, цавуу, өнгийн харандаа, зургийн дэвтэр, усан будаг, бийр, өнгийн цаас, баримлын шавар зэрэг нь үүнд орно.
Гэхдээ эдгээрийг бүгдийг нь таамгаар авах хэрэгтэй гэсэн үг биш. Багшийн жагсаалт, тухайн ангийн хөтөлбөр, эхний долоо хоногийн мэдээллийг дагах нь илүү зөв. Энэ checklist-ийн зорилго нь “бүгдийг нэмж ав” гэхээсээ илүү “шаардлагатай эсэхийг нь шалга” гэдэгт оршиж байна.
Өөрөөр хэлбэл мартсан эсэхийг шалгана, хэрэгтэй нь батлагдсан бол авна.
6. Цүнхэнд хийх биш, гэрт хэрэгтэй зүйлсээ мартсан юм биш биз?
Хичээлийн бэлтгэл гэхээр хүүхдийн цүнхэнд орох зүйлсийг л бодох хандлагатай. Гэтэл гэртээ даалгавар хийх орчинд ч хэдэн үндсэн зүйл хэрэгтэй.
Ширээн дээр тавих үзэг, харандааны сав, нэмэлт цаас, цавуу, хайч, шугам, дэвтэр ном хадгалах жижиг зай, хуваарь эсвэл санамж харагдах газар байхад хүүхдийн өдөр тутмын ажил илүү эмхтэй болно. Эдгээрийг тусад нь маш ихээр авах шаардлагагүй. Харин “сургуульд авч явдаг зүйлээ өдөр бүр гэртээ хайх” нөхцөл үүсгэхгүй байхад л анхаарна.
Хүүхэд даалгавраа хийх бүрдээ пеналаа асгаж, цүнхээ бүхэлд нь ухах шаардлагатай бол бэлтгэл бүрэн болсон гэж хэлэхэд хэцүү.
7. Хуваарь, санамж, чухал мэдээллээ хаана хадгалах вэ?
Хичээлийн эхний өдрүүдэд хүүхэд төдийгүй эцэг эхэд мэдээлэл их ирдэг. Хичээлийн хуваарь, багшийн санамж, авчрах зүйлс, дугуйлангийн цаг, төлбөр, нэмэлт материал гээд жижиг мэдээлэл хурдан нэмэгдэнэ.
Энэ бүхнийг чат дотор хайгаад явбал нэг мэдэхэд чухал зүйл алга болчихдог. Тиймээс гэртээ нэг тодорхой газар сонго. Ханын жижиг календарь, тэмдэглэлийн самбар, долоо хоногийн төлөвлөгөө, хөргөгчин дээрх санамж эсвэл нэг тусгай дэвтэр байхад хангалттай.
Хамгийн сайн систем хамгийн гоё систем биш. Гэр бүлийн хүн бүр хараад ойлгох систем.
8. Усны сав, салфетка, жижиг ахуйн хэрэгцээг шалгасан уу?
Эдгээр нь бичгийн хэрэгсэл биш учраас stationery checklist-ээс амархан гадна үлддэг. Гэхдээ хүүхдийн өдөр тутмын сургуульд явах бэлтгэлийн нэг хэсэг байж болно.
Тухайн сургууль, нас, хүүхдийн хэрэгцээнээс хамаарч усны сав, хуурай эсвэл нойтон салфетка, жижиг алчуур, хоолны сав хэрэгтэй эсэх, хувийн ариун цэврийн жижиг зүйлс шаардлагатай эсэхийг шалгаарай. Энд ч мөн “бүгдэд заавал хэрэгтэй” гэсэн нэг дүрэм байхгүй. Харин хүүхдийнхээ бодит өдөр тутмын хэрэгцээгээр шийдэх нь зөв.
9. Хүүхэд өөрөө хаана юу байгааг мэдэж байна уу?
Эцэг эх бүхнийг төгс бэлдсэн ч хүүхэд өөрөө хаана юу байгааг мэдэхгүй бол бэлтгэл бүрэн биш. Цүнхний аль тасалгаанд дэвтэр байна, пенал хаана ордог, усны савыг хаана хийх, бүтээлийн хавтсаа яаж авч явах, гэртээ ирээд даалгаврын дэвтрээ хаана тавихыг хүүхэд өөрөө мэдэж байх хэрэгтэй.
Эдгээрийг хүүхэдтэйгээ нэг удаа хамт туршаад үзээрэй. Ялангуяа бага ангийн хүүхэдтэй бол “энэ чиний цүнх, энэ чиний хэрэгсэл” гэж өгөхөөс илүү өөрөөр нь хийлгэж үзэх нь хэрэгтэй.
Өөрөө цүнхээ нээгээд хэрэгтэй зүйлээ олж чадвал хичээлийн эхний өдрүүдэд илүү тайван байна.
10. “Байгаа” гэж бодсон зүйлсээ ажиллагаатай эсэхийг шалгасан уу?
Өнгөрсөн жилийн хайч байна. Гэхдээ сайн хайчилж байна уу? Цавуу байна. Хатчихсан юм биш биз? Маркер байна. Бичиж байна уу? Усан будаг байна. Хэрэглэх боломжтой юу? Цүнх байна. Цахилгаан нь бүтэн үү? Усны сав байна. Таг нь алдахгүй байна уу?
Хичээлийн бэлтгэл хийхдээ “байна” гэсэн тэмдэглэгээнээс нэг алхам цааш яваад “хэрэглэхэд бэлэн байна” гэдгийг шалгах хэрэгтэй.
Ингээд үзэхэд шинээр авах шаардлагагүй олон зүйл байж болохын зэрэгцээ солих шаардлагатай нэг хоёр жижиг зүйл ч тодорхой болно.
Эцсийн 5 минутын checklist
Хичээлийн бэлтгэлээ дуусгасныхаа дараа хүүхэдтэйгээ хамт дараах таван асуултыг асуугаарай.
- Маргааш сургуульдаа очоод хамгийн түрүүнд хэрэглэх зүйлс бүгд байна уу?
- Пенал доторх жижиг хэрэгслүүд бүрэн үү?
- Багшийн тусгайлан заасан хэмжээ, өнгө, төрөлтэй зүйл үлдсэн үү?
- Нэр, ангиа тэмдэглэх шаардлагатай зүйлсээ тэмдэглэсэн үү?
- Хүүхэд өөрөө цүнхнээсээ хэрэгтэй зүйлээ олж чадна биз?
Энэ таван асуултад тайван “тийм” гэж хариулж байвал бэлтгэл ерөнхийдөө хангалттай. Харин нэг зүйл дутуу байвал айх хэрэггүй. Хичээлийн шинэ жил гэдэг бүх хэрэгслийг нэг өдөр төгс бүрдүүлэх шалгалт биш.
Хамгийн чухал нь хүүхдээ эхний өдрүүдэд хэрэгтэй үндсэн зүйлээр нь хангаж, бодит шаардлага гармагц зөв зүйлээ нөхөж авах юм.
Хичээлийн бэлтгэл гэдэг “их зүйл авах” биш, “мартахгүй зөв бэлдэх” юм
Эцэг эхчүүд хүүхдээ сайн бэлдэхийн тулд их зүйл худалдаж авах ёстой мэт дарамт мэдэрдэг үе бий. Гэхдээ сайн бэлтгэл гэдэг сагс дүүрэн байх тухай биш.
Хэрэгтэй зүйл нь байгаа эсэх, зөв төрөл нь мөн эсэх, хүүхэд өөрөө ашиглаж чадах эсэх, гэрт байгаа зүйлс ажиллагаатай эсэх, багшийн шаардлагатай нийцэж байгаа эсэхийг шалгахад л хангалттай.
Тиймээс дэлгүүр рүү дахин гарахаасаа өмнө цүнхээ нэг удаа нээгээд үзээрэй.
Магадгүй үнэхээр нэг жижиг зүйл мартсан байж болно.
Эсвэл эсрэгээрээ — бүх юм чинь бэлэн байхад зүгээр л “нэг юм дутуу юм шиг” санагдаад байсан ч байж мэднэ.
Хичээлийн бэлтгэлээ тайван, бодит хэрэгцээнд тулгуурлаж хийвэл хүүхдийн шинэ хичээлийн жилийн эхлэл ч илүү эмх цэгцтэй, эцэг эхийн хувьд ч илүү амар болно.