Эцэг эх, хүүхдүүдийн өөр өөр байр суурь ба бидний ойлгож болох зүйлс
Жил бүрийн аравдугаар сарын сүүлээр нэгэн сонирхолтой яриа өрнөдөг.
Хүүхдүүд Halloween-ийг догдлон хүлээж, сүнс, хулуу, үлгэрийн баатрын хувцас сонирхоно. Харин зарим эцэг эх, эмээ өвөө нар “Яагаад аймшигтай зүйлээр баярлах ёстой гэж?”, “Энэ чинь манай уламжлалт баяр биш шүү дээ” хэмээн эргэлздэг.
Энд хэн нь зөв, хэн нь буруу вэ?
Энэ асуултад хариулахын тулд Halloween-ийн түүх, өнөөгийн утга, Монгол дахь соёлын ялгаа болон хүүхдийн хүмүүжилд ямар хандлага тохиромжтойг хамтдаа авч үзье.
1. Halloween хаанаас үүссэн бэ?
Halloween-ийг жил бүрийн аравдугаар сарын 31-нд тэмдэглэдэг.
Түүний түүх Европын эртний кельтүүдийн Samhain хэмээх улирлын баяртай холбогддог. Энэ нь ургац хураалтын төгсгөл, өвлийн улирал эхлэхтэй холбоотой байжээ.
Тухайн үеийн хүмүүс амьд ба нас барсан хүмүүсийн ертөнцийн зааг энэ үед ойртдог гэж итгэдэг байсан. Иймээс гал асаах, нүүр хувиргах, сүнснээс хамгаалахтай холбоотой зан үйл бий болсон тухай түүхэн тайлбарууд байдаг.
Хожим Христийн шашны уламжлалтай холбогдож, арваннэгдүгээр сарын 1-ний Бүх гэгээнтний өдрийн өмнөх үдэш буюу All Hallows’ Eve гэдэг нэршил үүсжээ. Энэ нь аажмаар Halloween болсон.
Гэхдээ өнөөдрийн Halloween-ийг хэдэн мянган жилийн өмнөх зан үйлтэй бүрэн ижил гэж ойлгож болохгүй.
Цаг хугацааны явцад янз бүрийн соёлын нөлөө нэмэгдэж, ялангуяа Хойд Америкт багт наадам, хувцаслалт, амттан, гэр бүлийн зугаа цэнгэлийн хэлбэр өргөн дэлгэрсэн.
Өөрөөр хэлбэл, Halloween нь эртний итгэл үнэмшил, шашны түүх, орчин үеийн олон нийтийн зугаа цэнгэл холилдсон баяр юм.
2. Тэгвэл Halloween муу ёрын баяр мөн үү?
Энэ бол хамгийн маргаантай асуултын нэг.
Halloween-ийн түүхэнд сүнс, үхэл, айдас, ер бусын хүчний тухай ойлголт байсныг үгүйсгэх аргагүй.
Тиймээс зарим хүн шашин шүтлэг, ёс суртахуун, гэр бүлийн үнэт зүйлтэйгээ нийцэхгүй гэж үзэх нь ойлгомжтой. Энэ байр суурийг хоцрогдсон эсвэл буруу гэж шууд дүгнэх нь шударга бус.
Зарим Halloween арга хэмжээнд хиймэл цусаар нүүрээ будах, зомби, шархадсан хүн, аймшгийн киноны дүрд хувирах нь бий. Ийм дүрслэлийг зарим хүүхэд, эцэг эх таагүй хүлээн авч болох бөгөөд насанд тохирох эсэхийг бодолцох шаардлагатай.
Нөгөө талаас өнөөдөр хүүхдүүдийн оролцдог олон Halloween арга хэмжээ заавал шашны зан үйл агуулдаггүй.
Хүүхдүүд үлгэрийн дүрд хувцаслах, хамтдаа зураг зурах, чимэглэл хийх, найзуудтайгаа тоглох зорилгоор оролцож болно.
Иймээс дараах хоёр зүйлийг ялгаж ойлгох хэрэгтэй.
- Түүхэн гарал: Сүнс, нас барагсад, шашин, ардын итгэл үнэмшилтэй холбоотой.
- Орчин үеийн оролцоо: Хувцаслалт, дүрд тоглох, бүтээл хийх, найзуудтайгаа цаг өнгөрүүлэх зэрэг олон хэлбэртэй.
Хүүхэд хулуу зурлаа гээд заавал эртний итгэл үнэмшлийг хүлээн зөвшөөрч байна гэсэн үг биш. Гэхдээ бүх гэр бүл үүнийг ижил утгаар хүлээн авах албагүй.
3. Монголчууд яагаад Halloween-д өөр өөр ханддаг вэ?
Монголчуудын хувьд Halloween нь уламжлалт үндэсний баяр биш.
Зарим эцэг эх, ахмад үеийнхэн өөрийн соёл, шашин шүтлэг, хүмүүжлийн зарчмыг хадгалахыг чухалчилдаг. Тэдэнд аймшгийн дүр, үхэлтэй холбоотой бэлгэдэл, гаднын баярыг хэт дуурайх байдал таагүй санагдаж болно.
Энэ бол үл тоомсорлож болохгүй соёлын байр суурь.
Halloween-ийн түгээмэл нэг заншил нь trick-or-treat буюу хүүхдүүд дүрд хувирч, айлын хаалга тогшин амттан хүсэх үйл ажиллагаа юм.
Харин Монголын орон сууц, хөршийн харилцааны нөхцөлд урьдчилан тохироогүй айлын хаалга тогшихыг хүн бүр таатай хүлээн авахгүй байж болно. Иймээс оролцох гэр бүлүүд урьдчилан тохиролцсон, аюулгүй орчинг сонгох нь чухал.
Харин хүүхдүүдийн хувьд олон улсын кино, хүүхэлдэйн кино, тоглоом, найз нөхдийн хүрээлэл, сошиал орчинд Halloween-ийн хувцаслалт, бүтээл хийх агуулга танил болсон.
Тэд баярын түүхийг мэдэхээсээ өмнө өнгөлөг хувцас, бүтээлч даалгавар, хамтын тоглоомыг нь сонирхох нь бий.
Ингээд гэр бүл дотор хоёр өөр ойлголт тулгарч болно:
- Томчууд: “Бид энэ баярын утгыг зөвшөөрөх ёстой юу?”
- Хүүхдүүд: “Би яагаад найзуудтайгаа хамт хөгжилдөж болохгүй гэж?”
Энэ зөрүүг зөвхөн Halloween-ийн тухай маргаан гэж харахаас илүүтэй үе хоорондын харилцаа, соёлын өөрчлөлт, хүүхдээ сонсох асуудал гэж үзэж болно.
Гэхдээ Монголын бүх ахмад хүн Halloween-д дургүй, бүх хүүхэд тэмдэглэдэг гэсэн найдвартай нийтлэг тоо баримтгүй учраас бид ийм дүгнэлт хийхээс зайлсхийх нь зөв. Энд дурдсан байр сууриуд нь Монголын хүн амын төлөөлөх чадвартай судалгааны дүн биш, боломжит ялгаатай хандлагын жишээ юм.
4. Монголд Halloween тэмдэглэх нь зөв үү, буруу юу?
Энэ асуултад нэг л хариулт бүх гэр бүлд тохирохгүй.
Тэмдэглэхийн боломжит сайн талууд
Бүтээлч сэтгэлгээг дэмжиж болно. Хүүхэд өөрийн дүрийг зохиох, цаасаар чимэглэл хийх, өнгө сонгох, зураг зурах зэргээр бүтээлчээр оролцох боломжтой.
Хамтын ажиллагааны боломж үүсгэнэ. Гэр бүл, найзууд хамтдаа ямар нэгэн зүйл хийж, туршиж, ярилцаж болно.
Соёлын мэдлэгийг нэмэгдүүлж болно. Өөр орны баяр яагаад үүссэнийг судалж, Монголын уламжлалтай харьцуулах нь хүүхдийн ертөнцийг ойлгоход тусална.
Гэхдээ эдгээр нь Halloween тэмдэглэсэн хүүхэд бүрт автоматаар бий болох давуу тал биш. Арга хэмжээний зохион байгуулалт, агуулга, хүүхдийн сонирхлоос хамаарна.
Болгоомжлох шаардлагатай талууд
Айдас төрүүлэх агуулга. Бага насны хүүхэд аймшгийн хувцас, дүрс, киноноос айж болно.
Хэрэглээний дарамт. Үнэтэй хувцас, чимэглэл, бэлэг авах шаардлага үүсвэл баярын хөгжилтэй тал дарамт болж хувирна.
Соёл, итгэл үнэмшлийн зөрчил. Гэр бүлийн хувьд хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй бэлгэдэл, зан үйл байж болно.
Хүүхдүүдийг ялгах эрсдэл. Тэмдэглэхгүй хүүхдийг шоолох, заавал хувцас өмсөхийг шаардах нь зохисгүй.
Тиймээс Halloween-ийн тухай зөв асуулт нь зөвхөн “Тэмдэглэх үү?” биш.
“Манай хүүхэд ямар утгаар, ямар орчинд, ямар хязгаартай оролцох вэ?” гэдэг нь илүү чухал.
5. Эцэг эхчүүд хүүхэдтэйгээ хэрхэн ярилцаж болох вэ?
Хүүхэд Halloween тэмдэглэхийг хүсвэл шууд хориглох эсвэл шууд зөвшөөрөхөөс өмнө дараах зүйлсийг ярилцаарай.
“Чамд Halloween-ийн юу нь хамгийн гоё санагддаг вэ?”
Хүүхэд аймшгийн дүрд дуртай юу, найзуудтайгаа хөгжилдөхийг хүсэж байна уу, эсвэл өөрөө бүтээл хийх сонирхолтой юу?
“Манай гэр бүлд юу нь тохиромжтой, юу нь тохиромжгүй вэ?”
Гэр бүлийн үнэт зүйл, шашин шүтлэг, хүүхдийн нас, айдас, тухайн арга хэмжээний нөхцөлөөс хамаарч өөрийн дүрмийг тогтоож болно.
“Оролцохгүй хүний сонголтыг хүндэлж чадах уу?”
Нэг гэр бүлийн хүүхэд тэмдэглэж, нөгөөх нь тэмдэглэхгүй байж болно. Хоёр сонголтыг хоёуланг нь хүндэтгэхийг сургах нь чухал.
Энэ ярианаас хүүхэд ганцхан баярын тухай биш, өөрийн болон бусдын үзэл бодлыг хүндэтгэх талаар суралцах боломжтой. НҮБ-ын Хүүхдийн эрхийн тухай конвенцийн 12, 29, 31 дүгээр зүйлд хүүхдийн үзэл бодлыг нас, төлөвшилд нь тохируулан сонсох, өөрийн болон бусдын соёлыг хүндэтгэх, тоглох болон соёлын үйл ажиллагаанд оролцох эрхийн зарчмыг тусгасан байдаг. Энэ нь Halloween-ийг заавал тэмдэглэх тухай шаардлага биш юм.
6. Айдас багатай, бүтээлч хэлбэрээр оролцож болох уу?
Болно. Halloween-ийг заавал аймшигтай нүүр хувиргалт, харанхуй үдэшлэгээр төсөөлөх шаардлагагүй.
Гэртээ эсвэл сургуулийн зөвшөөрөгдсөн орчинд:
- Хулууны дүрстэй жижиг зураг зурж, өнгө сонгох
- Өөрийн төсөөллийн үлгэрийн баатар зохиож, богино түүх бичих
- Найзтайгаа хамт өнгийн цаасаар энгийн чимэглэл бүтээх
- Дахин ашиглах материалын талаар ярилцаж, энгийн дүрслэл хийх
- Баярын үүсэл, бусад орны уламжлалын талаар ярилцах
зэрэг хувилбарууд бий.
Оролцох үед хүүхдийн аюулгүй байдлыг хэрхэн хангах вэ?
Насанд тохирсон зураг, хувцас, тоглоом сонгох нь эхний алхам. Хэрэв хүүхэд ямар нэг дүрслэлээс айж байвал хүчлэхгүй, тайван орчныг сонгоорой.
- Хувцас: Хэт урт, бүдэрч унахааргүй, харахад саад болохгүй хувцас, маск сонгох; харанхуйд гадуур явбал гэрэл ойлгох элемент хэрэглэх.
- Гадуур явах: Бага насны хүүхдийг насанд хүрэгчид дагуулж, гэрэлтэй зам, явган хүний гарц ашиглах; танихгүй хүнтэй ганцаараа явахгүй байх.
- Хоол, амттан: Савлагаа, харшлын эрсдэлийг шалгаж, бага насны хүүхдэд хахах аюултай жижиг хатуу чихэр өгөхгүй байх.
- Бүтээлийн хэрэгсэл: Хурц хайч, хутга зэрэг хэрэгслийг насанд хүрэгчдийн хяналттай ашиглах; жинхэнэ лааны оронд батерейтай гэрэлтүүлэг сонгох.
Хүүхэд огт сонирхохгүй байвал албадахгүй байх нь мөн адил чухал.
7. Гаднын баярыг тэмдэглэх нь Монголын уламжлалаа мартах гэсэн үг үү?
Заавал тийм биш.
Өөр орны баярын түүхийг мэдэх, зарим бүтээлч үйл ажиллагаанд оролцох нь өөрийн соёлоос татгалзсан гэсэн үг биш.
Гэхдээ соёлыг зөвхөн үзэж сонирхох биш, өөрийн уламжлалыг үр хүүхдэдээ бодитоор танилцуулах нь чухал.
Halloween-ийн талаар ярилцсан шигээ Цагаан сар, Наадам болон Монголын бусад зан заншлын утга учрыг хүүхэдтэйгээ ярьж болно.
Өөр соёлын тухай мэдлэгтэй байх, өөрийн соёлоор бахархах хоёр заавал хоорондоо зөрчилдөхгүй.
8. Шидэт Шоголын байр суурь: Баяраас илүү хүүхдийн бүтээлч оролцоо чухал
Шидэт Шоголын хувьд Halloween бол ямар нэг итгэл үнэмшлийг тулган сурталчлах сэдэв биш.
Бидэнд илүү чухал нь хүүхэд гартаа өнгийн цаас, маркер бариад өөрийн гэсэн жижиг бүтээл хийж сурах, эцэг эхтэйгээ хамтран цаг өнгөрүүлэх боломж юм.
Тэмдэглэх эсэх нь гэр бүлийн сонголт хэвээр үлдэнэ.
Харин бүтээл хийх, шинэ зүйл турших, өөрийн санааг илэрхийлэх боломж жилийн аль ч өдөр үнэ цэнтэй.
Дүгнэлт
Halloween-ийг бүхэлд нь муу зүйл гэж үзэх нь түүний өнөөгийн олон янзын хэлбэрийг орхигдуулж болно. Харин ямар ч эргэцүүлэлгүй дагаж тэмдэглэх нь гэр бүлийн үнэт зүйл, хүүхдийн нас, аюулгүй байдлыг үл тоомсорлох эрсдэлтэй.
Эцэг эхийн хувьд хамгийн оновчтой хандлага нь баярын түүхийг мэдэх, хүүхдийнхээ хүсэл сонирхлыг сонсох, өөрийн гэр бүлийн зарчмыг тодорхой болгох явдал юм.
Halloween-ийг тэмдэглэх эсэхээс илүүтэй, бид хүүхдэдээ сонголтоо ойлгож хийх, бусдын сонголтыг хүндэтгэх, бүтээлчээр сэтгэхийг зааж чадаж байна уу гэдэг нь чухал.
Танай гэр бүл Halloween-д хэрхэн ханддаг вэ? Хүүхдээ оролцуулдаг уу, эсвэл өөр төрлийн гэр бүлийн үйл ажиллагаа сонгодог уу?
Ашигласан эх сурвалж
- АНУ-ын Конгрессын номын сан — Halloween & Día de Muertos Resources — Halloween-ийн гарал, Samhain, All Hallows’ Eve.
- АНУ-ын Конгрессын номын сан — The Origins of Halloween Traditions — орчин үеийн уламжлал, хувьсал.
- UNICEF Монгол — Хүүхдийн эрхийн тухай конвенц — 12, 14, 29, 31 дүгээр зүйл.
- Америкийн хүүхдийн эмч нарын академи — Halloween Fun & Safety Tips — нас, хувцас, зам, амттан, харшил, хурц хэрэгсэл.
